De populariteit van open einde speelgoed groeit al jaren, net als de belangstelling voor de Montessori-filosofie. Daardoor worden beide begrippen vaak door elkaar gehaald. Bij Studio Bambacht krijgen we regelmatig de vraag wat nu eigenlijk het verschil is tussen Montessori-speelgoed en open einde speelgoed. Dat begrijpen we heel goed, want beide vormen van speelgoed lijken soms veel op elkaar. Toch adviseren we ouders vaak net iets anders, afhankelijk van de behoefte en ontwikkeling van hun kind.
Montessori-speelgoed heeft meestal één duidelijk leerdoel, terwijl open einde speelgoed juist uitnodigt tot vrij spel zonder vaste regels of handleiding. Het verschil zit daarom niet alleen in het speelgoed zelf, maar vooral in de manier waarop kinderen ermee spelen. In dit blog leggen we uit wat Montessori-speelgoed en open einde speelgoed van elkaar onderscheidt en hoe beide vormen van spel elkaar kunnen aanvullen.
Wat is Montessori-speelgoed?
Montessori-speelgoed is ontwikkeld vanuit de onderwijsvisie van Maria Montessori. Het materiaal is vaak ontworpen om één specifieke vaardigheid te oefenen en wordt op een gestructureerde manier aangeboden. Denk bijvoorbeeld aan een activiteit waarbij een kind water van het ene bakje in het andere giet. Daarmee oefenen kinderen de hand-oogcoördinatie en controle over de handbewegingen.Â
Binnen de Montessori-methode draait het om concentratie, herhaling en het stap voor stap beheersen van een vaardigheid. Het kind kiest zelf met welk materiaal het aan de slag gaat, maar het materiaal heeft een duidelijk doel en een specifieke manier van gebruiken. Bij Studio Bambacht merken we dat Montessori-materialen vooral populair zijn bij ouders die hun kind stap voor stap nieuwe vaardigheden willen laten oefenen. Vooral rondom gevoelige periodes, zoals sorteren, schenken of rijgen, zien we dat deze materialen veel worden gekozen.
Een belangrijke eigenschap van Montessori-speelgoed is dat het gemaakt is van natuurlijke materialen, zoals hout. Bij houten speelgoed klopt het gewicht van het materiaal beter in verhouding tot de grootte van het voorwerp. Een ander kenmerk van Montessori-speelgoed is dat het realistisch is. Het geeft de echte wereld weer, zodat kinderen een groter begrip krijgen van de wereld.Â
Voorbeelden van Montessori-speelgoed zijn een objectpermanentiebox, een houten knoppuzzel, een vormenstoof, een stapeltoren en rijgkralen.
Wat is open einde speelgoed?
Open einde speelgoed is speelgoed zonder vast speeldoel, zonder handleiding en zonder voorgeschreven manier van spelen. Er is geen goed of fout. Het kind bepaalt zelf wat het speelgoed voorstelt en hoe het gebruikt wordt. Daardoor ontstaat er ruimte voor fantasie, creativiteit en eigen ideeën. Deze manier van spelen sluit aan bij pedagogische visies zoals die van Montessori en Waldorf.
Een set houten blokken kan vandaag een toren zijn, morgen een dierentuin en volgende week de aardbeien, bananen en sinaasappels in de fruitschaal. Juist doordat het speelgoed geen vaste functie heeft, ontstaan er steeds nieuwe speelmogelijkheden.
Open einde speelgoed groeit bovendien mee met de ontwikkeling van een kind. Waar een baby het speelgoed vooral onderzoekt met de zintuigen, gebruikt een ouder kind hetzelfde speelgoed voor bouwen, rollenspel en small world play. Voorbeelden van open einde speelgoed zijn houten blokken, speeldoeken, magnetische tegels, loose parts, pittenzakjes en Stapelstein-stenen.
Open einde speelgoed stimuleert bovendien zelfstandig spel. Dat is ook wat we bij Studio Bambacht zo mooi vinden aan open einde speelgoed. Kinderen bedenken steeds weer nieuwe manieren om ermee te spelen, waardoor hetzelfde speelgoed jarenlang interessant blijft.
De belangrijkste verschillen tussen Montessori-speelgoed en open einde speelgoed op een rij
Binnen de Montessori-filosofie ligt de nadruk op het ontwikkelen van zelfstandigheid en het oefenen van vaardigheden. Open einde speelgoed draait juist om vrij spel, waarbij kinderen hun fantasie, creativiteit en eigen ideeën kunnen volgen. Montessori-speelgoed is meestal ontworpen om een specifieke vaardigheid te oefenen en wordt vaak op een gestructureerde manier aangeboden. Open einde speelgoed heeft juist geen vast doel en laat ruimte voor fantasie, creativiteit en eigen invulling.
| Montessori-speelgoed | Open einde speelgoed |
| Duidelijk doel | Geen vast doel |
| Gericht op één vaardigheid | Kunnen meerdere vaardigheden tegelijkertijd worden aangesproken |
| Gestructureerd | Vrij spel |
| Herhaling en concentratie | Creativiteit en fantasie |
| Vaak zelfcorrigerend | Geen goed of fout |
Het grootste verschil tussen Montessori-speelgoed en open einde speelgoed zit dus in de manier waarop het spel wordt vormgegeven. Montessori-materialen helpen kinderen om gericht een vaardigheid te oefenen, terwijl open einde speelgoed uitnodigt tot ontdekken, experimenteren en fantasierijk spelen. Beide vormen van speelgoed hebben hun eigen waarde en kunnen elkaar mooi aanvullen.
Bij Studio Bambacht zien we dat veel gezinnen uiteindelijk niet kiezen vóór Montessori of vóór open einde speelgoed, maar juist bewust beide combineren. Daardoor ontstaat een speelaanbod waarin kinderen zowel nieuwe vaardigheden kunnen oefenen als vrij kunnen spelen
Is Montessori-speelgoed open einde speelgoed?
Montessori-speelgoed is geen open einde speelgoed, maar open einde speelgoed kan wel Montessori-speelgoed zijn. Het ligt aan de manier van aanbieden of het open einde speelgoed bij de desbetreffende activiteit gebruikt wordt als Montessori-speelgoed.
De grens tussen beide is niet altijd scherp. Hetzelfde speelgoed kan soms zowel op een Montessori-manier als op een open einde manier gebruikt worden. Houten blokken kunnen bijvoorbeeld ingezet worden voor een gerichte activiteit, maar ook voor volledig vrij spel. Vaak zit het verschil daarom niet zozeer in het speelgoed zelf, maar in de manier waarop het aangeboden wordt.Â
Ook de Grapat Mandala loose parts zijn een mooi voorbeeld. Loose parts worden veel gebruikt in vrij spel, als voedsel in het keukentje, als rivier in small world play of als versiering van de kastelen. Op de Montessori-manier kunnen loose parts ingezet worden om te sorteren op type, kleur of grootte. Je kunt de loose parts dan zo aanbieden dat je op één eigenschap focust om het sorteren te oefenen.Â
Ook de objectpermanentiebox is een mooi voorbeeld van Montessori-speelgoed dat je ook voor vrij spel in kan zetten. Met een objectpermanentiebox leert een kind om een voorwerp in een doos of vormenstoof te stoppen en begint het objectpermanentie te leren. Objectpermanentie betekent dat het kind begrijpt dat een voorwerp weg kan zijn en weer terug kan komen. Als je deze aanbiedt in de speelgoedkast en je kind gewoon zijn gang laat gaan, dan ontstaat er open einde spel. Er kunnen brieven gepost worden, het kan een huisje zijn in een small world of je kind kan ringen, munten of poppetjes in de gaten stoppen.Â
Ook de objectpermanentiebox is een mooi voorbeeld van Montessori-speelgoed dat je ook voor vrij spel in kan zetten. Met een objectpermanentiebox leert een kind om een voorwerp in een doos of vormenstoof te stoppen en begint het objectpermanentie te leren. Objectpermanentie betekent dat het kind begrijpt dat een voorwerp weg kan zijn en weer terug kan komen. Als je deze aanbiedt in de speelgoedkast en je kind gewoon zijn gang laat gaan, dan ontstaat er open einde spel. Er kunnen brieven gepost worden, het kan een huisje zijn in een small world of je kind kan ringen, munten of poppetjes in de gaten stoppen.Â
Ons advies? Kijk niet alleen naar het soort speelgoed, maar vooral naar waar je kind op dat moment behoefte aan heeft. Wil je kind een nieuwe vaardigheid oefenen, dan zijn Montessori-materialen vaak een mooie keuze. Heeft je kind behoefte aan vrij spel en fantasie, dan past open einde speelgoed meestal beter.
Montessori thuis is anders dan Montessori in de klas
Er is een verschil tussen Montessori in de klas en thuis. Hoewel je veel open einde speelgoed niet in een Montessoriklas aantreft, kan je kind thuis juist vrij spelen met een paar met zorg gekozen stukken speelgoed. Thuis is de plek voor vrij spel. Hiermee verkent je kind speelgoed op verschillende creatieve manieren, doet het zelf ontdekkingen en speelt het verzonnen scenario’s uit het dagelijks leven na.
Voor veel gezinnen werkt een combinatie van beide het beste. Montessori-materialen helpen kinderen om vaardigheden te oefenen, zelfstandig te werken en zich te concentreren. Open einde speelgoed stimuleert juist creativiteit, verbeelding en oplossingsgericht denken. Samen zorgen ze voor een rijk en veelzijdig speelaanbod.Â
Welk soort speelgoed past het beste bij jouw kind?
Het hoeft geen kwestie van kiezen te zijn. Montessori-speelgoed en open einde speelgoed kunnen elkaar juist mooi aanvullen. Montessori-speelgoed helpen kinderen om vaardigheden te oefenen en zelfstandig te werken, terwijl open einde speelgoed ruimte biedt voor de verbeelding, creativiteit en vrij spel.
Bij Studio Bambacht adviseren we ouders vaak om beide vormen van speelgoed te combineren. Zie je dat je kind graag nieuwe vaardigheden oefent en veel plezier beleeft aan herhaling? Dan is Montessori-speelgoed een mooie aanvulling of kun je open einde speelgoed op een Montessori-manier aanbieden. Is je kind juist dol op bouwen, rollenspellen en het bedenken van eigen verhalen? Dan zal open einde speelgoed waarschijnlijk vaker uit de kast worden gepakt. Door beide vormen van speelgoed aan te bieden, sluit je aan bij de verschillende behoeften die een kind tijdens zijn ontwikkeling heeft.
Meer blogs
Montessori-speelgoed versus open einde speelgoed: het verschil
Wat kun je met de Grapat seizoensset? 10+ leuke spelideeën
